2. İHRAMIN VACİPLERİ

2. İHRAMIN VACİPLERİ
İhram›n iki vacibi vard›r; biri Mîkat s›n›rlar›n› ihraml› olarak
geçmek, diğeri de ihram yasaklar›na uymakt›r.
a) Mîkât S›n›rlar›n› İhraml› Olarak Geçmek
Sözlükte bir iş için belirlenen zaman ve yer anlam›na gelen
“mîkât”; bir hac terimi olarak ihrama girme yeri ve ihrama
girme zaman› demektir.
aa) İhrama Girilecek Yerler
İhrama girilecek yerler, kişilerin oturduklar› yerlere göre
farkl›l›k arz eder. Bu yerler, “Harem”, “H›ll” ve “Âfâk” olmak
üzere üç bölgedir.
1. Harem Bölgesi
Mekke-i Mükerreme’yi çevreleyen Harem bölgesinin s›n›rlar›
n› ilk defa Cebrail’in rehberliğiyle Hz. İbrâhim belirlemiş, s›-
95 Kâsânî, II, 163.
96 Abdülganî el-Mekkî, s. 119.
53
n›rlar› gösteren işaretler daha sonra Hz. Peygamber taraf›ndan
yenilenmiştir. Bu s›n›rlar›n Kâ’be’ye en yak›n›, Mekke’ye 8 km.
mesafede Medine istikametinde “Ten‘îm”; en uzak olanlar› ise
Tâif yönünde “Ci‘râne” ve Cidde istikametinde Hudeybiye yak›
nlar›nda “Aşâir”dir. Diğerleri; Irak yolu üzerinde “Seniyyetülcebel”,
Yemen yolu üzerinde “Edâtü Libn” ve Arafat s›n›r›nda
“Batn-› Nemîre”dir.
54
Harem bölgesi ve ihrama girilen yerler
Harem bölgesinde ikamet edenler (Mekkîler), hac için bulunduklar›
yerde; umre için “H›ll” bölgesine ç›karak mesela Ci’râne
ve Ten’îm gibi Harem bölgesi d›ş›ndaki bir yerde ihrama girerler.
Bu bölgeye “harem” ad›n›n verilmesi; zararl›lar d›ş›ndaki
hayvanlar›n›n öldürülmesinin ve bitkilerinin kopar›lmas›n›n haram
olmas› sebebiyledir.
Kur’ân-› Kerîm’de Kâ’be’ye “el-beytü’l-harâm”,97 onu çevreleyen
mescide “el-mescidü’l-harâm”98 denildiği gibi, bu mescidin
içinde bulunduğu Mekke şehri de “harem”99 yani “sayg›ya lây›
k” sözüyle vas›fland›r›lm›şt›r.
2. H›ll Bölgesi
“H›ll”; harem bölgesini çevreleyen, Zülhuleyfe, Cuhfe, Karn,
Yelemlem ve Zât-› Irk ad›ndaki yerleşim yerlerini birleştiren itibâri
daire ile harem s›n›rlar› aras›nda kalan bölgedir.
Bu bölgeye “h›ll” ad›; harem bölgesinde haram olan davran›
şlar›n burada helal olmas› sebebiyle verilmiştir.
H›ll bölgesinde bulunanlar (H›llîler), umre ve hac için bulunduklar›
yerde ihrama girerler.
3. Âfâk Bölgesi
Afâk”, “ufuklar” anlam›na gelir. Ufuk, insan›n bulunduğu yere
göre uzağ› temsil ettiği için Mekke’ye uzak ve h›ll d›ş›nda kalan
bölgelere “âfâk” ismi verilmiştir. Bu bölgede yaşayanlara
“âfakî” denir.
Hangi maksatla olursa olsun harem bölgesine girecek olan
âfâkîlerin Mîkat s›n›rlar›nda ihrama girmeleri gerekir.100
97 Mâide, 5/2.
98 İsrâ, 17/1.
99 Kasas 28/57. Ankebût, 29/67.
100 Şâfii mezhebine göre hac ve umre d›ş›nda başka bir maksatla Harem bölgesine
ihrams›z olarak girilebilirse de ihraml› olarak girilmesi daha faziletlidir.
55
Âfâkîler, h›ll bölgesini çevreleyen beş noktadan birinde veya
onlar›n hizalar›nda ihrama girerler. Buralara ulaşmadan önce de
ihrama girilebilir.101
İhrama girme yeri olarak belirlenmiş olan bu beş nokta şunlard›
r:
3a) ZÜLHULEYFE
Medinelilerin ve Medine üzerinden Mekke’ye gelenlerin mîkât›
d›r. Medine’nin 11 km güneyinde Âbâr-› Ali diye bilinen
yerdir. Yaklaş›k 450 km.lik mesafesi ile Mekke’ye en uzak mîkât
buras›d›r. Hz. Peygamber (a.s.) Veda Hacc› için burada ihrama
girmiştir
3b) CUHFE
Şaml›lar›n ve Mekke’ye Şam cihetinden gelen M›s›rl›lar ile
Kuzey Afrikal›lar›n mîkat›d›r. Mekke’ye yaklaş›k 187 km. uzakl›
ktad›r. Zamanla Cuhfe terkedilmiş ve daha güneyde, K›z›ldeniz
kenar›nda yer alan Râbiğ ad›ndaki yer, mîkat olarak kullan›l›r
olmuştur. Günümüzde ise Cidde ve Medine, otoyollarla Mekke’ye
bağland›ğ›n için Cuhfe gibi Râbiğ da önemini yitirmiştir.
3c) KARN
Necd ve Kuveyt bölgesinden gelenlerin mîkat›d›r. Mekke’ye
yaklaş›k 96 kilometredir. Günümüzde bu Mîkat, “Seyl” diye
an›lmaktad›r.
3d) YELEMLEM
Yemenlilerin mîkat›d›r. Mekke’nin güney-doğu yönünde yer
al›r. Mekke’ye yaklaş›k 54 km.lik mesafesi ile Mekke’ye en yak›
n mîkatt›r.
3e) ZÂT-Ü IRK
Mekke’ye Irak yönünden gelenlerin mîkat›d›r. Mekke’ye
uzakl›ğ› yaklaş›k 94 kilometredir.
56
101 İbn Hümâm, II, 434.
Bu mîkat yerlerini Peygamberimiz (a.s.) bildirmiştir:
“İbn Abbâs (r.a)’›n şöyle dediği rivayet edilmiştir:
“Resülullah (a.s.) Medineliler için Zülhuleyfe’yi, Şaml›lar
için Cuhfe’yi, Necidliler için Karnü’l-Menâzil’i ve Yemenliler
için Yelemlem’i mîkat olarak belirledi. Bu say›lan yerler, buralarda
yaşayanlar ile buralar›n yerlisi olmay›p da hac veya umre
yapmak için gelmiş olanlar›n mîkat›d›r. Bu noktalar ile Mekke
aras›nda bulunanlar ise bulunduklar› yerde -hatta Mekkeliler
Mekke’de- ihrama girerler.”102
“Hz.Aişe (r.a.) şöyle demiştir: Nebi (s.a.v) Irakl›lar için Zât-›
Irk’› mîkat olarak belirledi.”103
Bu yerlere uğramayanlar buralar›n hizalar›ndan ihrama girerler.
Deniz ve hava yolu ile yolculuk yapanlar, gemi ve uçaklara
عَنْهَا اَنَّ النَّبِىَّ وَقَّتَ لاَِهْلِ الْعِرَاقَ ذَاتَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِىَ ا ُ
عِرْقٍ
عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ وَقَّتَ ا ُ R صَ َّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ اَنَّ رَسُولَ ا ِ
فَةَ وَلاَِهْلِ نَجْدٍ f ينَةِ ذَا الْخُلَيْفَةِ وَلاَِهْلِ الشَّامِ الْجُ ْ
A
لاَِهْلِ الْمَد
تى A نَّ وَلِمَنْ اَ 4 قَرْنَ الْمَنَازِلِ وَلاَِهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ هُنَّ َُ
ِ اَهْلِهِنَّ مِمَّنْ اَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمَنْ كَانَ w عَلَيْهِنَّ مِنْ غَ ْ
ّى اَهْلُ مَكَّةَ بِمَكَّةَ A ذلِكَ فَمِنْ حَيْثُ اَنْشَأَ حَت A دُونَ
102 Buhârî, Hac, 7; II, 142.
103 Ebû Dâvûd, Menasik, 9, II,354-355,
57
binmeden önce ihrama girebilecekleri gibi bindikten sonra da ihrama
girebilirler.
Mîkat s›n›rlar›ndan önce ihrama girilebilir.
***
Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre mîkâttan önce ihrama
girmek mekruhtur.
Bir kimse, hac ve umre maksad›yla değil de, bir iş için ya da
ikamet maksad›yla H›ll bölgesine, mesela Cidde’ye gelir de sonradan
hac veya umre yapmak isterse, bulunduğu yerde ihrama girer.
bb) İhrama Girilecek Zaman
İhrama girme zaman› hac aylar›d›r. Kuran-› Kerim’de
“Hac (aylar›) bilinen aylard›r”104 ifadesi ile bu zaman dilimi
kast edilmektedir.105
Hac ile ilgili menâsikin ilki olan ihrama bu aylar içinde girilir.
Ancak Hanefî, Malikî ve Hanbelî mezheplerine göre, mekruh
olmakla birlikte hac aylar›ndan önce de ihrama girilebilir.106
***
Şâfiî mezhebine göre, bu vakitten önce hac için ihrama girilmez,
girilirse bu ihram, hac için değil umre için geçerli olur.107
Umre için ihrama girme konusunda bir zaman s›n›rlamas›
yoktur. Y›l›n her hangi bir zaman›nda umre için ihrama girilebilir.
Hac mevsiminde, arefe günü ile, Kurban bayram›n›n dört gününde
umre için ihrama girmek ise tahrîmen mekruhtur.
ت H ر مَعْلُومَا H هُ[ اَلْحَجُّ اَ ْ
58
104 Bakara, 2/197.
105 Şâfii mezhebine göre ayetteki “hac aylar›” ifadesi, Zilhicce ay›n›n ilk dokuz
günü ile onuncu günün gecesini; Mâliki mezhebine göre ise, Şevval,
Zilkade ve Zilhicce aylar›n›n tamam›n› kapsar.
106 İbnu Kudâme, IV,412.
107 Şirbînî, II, 223.