IV. HACCIN GEÇERLİ OLMASININ ŞARTLARI
Üçüncü maddede zikredilen şartlar› taş›yan kimselerin yapacaklar›
hacc›n geçerli (sahih) olabilmesi için şu şartlar›n bulunmas›
gerekir.
1. İhrama girmek
İlgili k›s›mda da anlat›lacağ› üzere hac görevini yapacak kimse
hac yapmaya niyet eder ve telbiye getirir. Böylece ihrama girmiş
olur. İhrama girmeden yap›lan hac geçerli olmaz.74
72 Talak, 65/1.
73 İbn Kudâme, IV, 373.
74 İbn Hümâm, II, 415..
2. Hacc› belirlenen zaman içinde yapmak
Kur’ân-› Kerîm’de hac aylar›;
“Hac, belirli aylardad›r”75 şeklinde mücmel olarak bildirilmiştir.
Bu cümle;
– Hac aylar›n›n halk taraf›ndan bilindiğine,
– Hacc›n bu aylarda yap›lmas› gerektiğine,
– Araplar›n yapt›ğ› gibi hac aylar›n›n değiştirilemeyeceğine,
– Hacc›n vaktinin bütün bir y›l değil, aylarla s›n›rl› olduğuna
işaret etmektedir.
Bilinen hac aylar›; şevval ve zîlkâde aylar› ile zîlhicce ay›n›n
ilk 10 günüdür.76
Hanefî ve Malikî mezheplerine göre “hac aylar›”ndan önce
ihrama girilebilir, ancak Sünnete muhalif olduğu için mekruh
olur. Hacc›n diğer menâsikinin bu aylar içinde yap›lmas› gerekir.
77
***
Malikî mezhebine göre zîlhicce ay›n›n tamam› “hac aylar›”
na dahildir.78
Şâfiî mezhebine göre zîlhiccenin 10. günü “hac aylar›”na dahil
değildir.
Hac aylar›ndan önce hac için ihrama girilemez, girilirse bu
75 Bakara, 2/197.
76 Tirmizî, Sünen, III, 272. Sahabeden Abdullah ibn Abbas, tabiînden Süddî,
Şa’bî ve en-Nahaî de bu görüştedir. Kurtubî, II, 405.
77 Kurtubî, II, 343-344. Yaz›r, II, 719.
78 Sahabeden, Abdullah ibn Mes’ûd, Abdullah ibn Omer, tabiînden Atâ bin
Ebî Rebah, Rabî’ ibn Ebî Rey, Mücâhid bin Cebr ve Zührî de bu görüştedir.
Kurtubî, II, 405. İbn Rüşd, I, 398.
41
ihram hac için geçerli olmaz, bu ihram ile yap›lan hac nafile bir
hac olur.79
3. Hac menâsikini belirlenen mekanlarda yapmak
Hac menâsikinin yap›ld›ğ› mekanlar; Metaf, Mes’a, Arafat,
Müzdelife ve Mina’d›r.
V. HÜKMÜ İTİBARİYLE HACCIN ÇEŞİTLERİ
Farz, vacip ve nafile olmak üzere üç çeşit hac vard›r.
1. Farz Hac
Farz olan hac; hac yapma imkân›na sahip olan kimsenin ömründe
bir defa yapmakla yükümlü olduğu hacd›r.
2. Vacip Hac
Vacip olan hac; üzerine farz veya vacip olmad›ğ› halde hac
yapmay› adayan kimsenin, yapmakla yükümlü olduğu adak hacc›
ile başlad›ktan sonra bozulan nafile hacc›n kazas› olarak yap›-
lan hacd›r.
3. Nafile Hac
Farz ve vacip olmayarak yap›lan hacd›r.
VI. EDASI İTİBARİYLE HACCIN ÇEŞİTLERİ
1. İfrad Hacc›
Hac aylar›nda sadece hac yapmak üzere ihrama girilip umresiz
olarak yap›lan hacd›r.
Bir hac mevsiminde sadece hac yap›ld›ğ› için bu hacca “tek
yapma” anlam›nda ifrad denilmiştir.
2. Temettu Hacc›
“Temettu hacc›”, hac aylar› içinde umreyi ve hacc› ayr› ayr›
niyet ve ihramlarla yapmakt›r.
42
79 Şirbînî, II, 222-223. Kurtubî, II, 406. Ata, Mücahid, Tavus, Evzâî ve Ebu
Sevr de bu görüştedir.
Hac aylar› içinde önce umre yap›p ihramdan ç›kt›ktan sonra.
Hac günlerinde ihrama girerek hac menasikini yapan kimse temettu
hacc› yapm›ş olur.
Umre ile hac aras›nda ihram yasaklar› kalkm›ş olduğu ve hac
yapan kimse bu süre içinde ihraml›ya yasak olan şeylerden yararland›
ğ› için bu hacca temettu (yararlanma) hacc› denmiştir.
3. K›ran Hacc›
“K›ran hacc›”; hac ve umreye birlikte niyet ederek ikisini bir
tek ihramla birleştirmektir.
Hac aylar›nda hac ve umreye birlikte niyet ederek, usulüne
göre umreyi yapt›ktan sonra, ihramdan ç›kmadan hac menasikini
de eda eden kimse k›ran hacc› yapm›ş olur.
4. Temettu ve K›ran Hacc› Yapman›n Şartlar›
a) Hacceden kimsenin âfâkî olmas›
Mîkât s›n›rlar› içinde (Harem ve H›ll bölgesinde) ikamet
edenlerin temettu‘ ve k›ran hacc› yapmalar› câiz değildir.
Hac aylar›ndan önce Mekke’ye gidip hac günlerine kadar
orada kalan âfâkîler de ayn› şekilde temettu‘ ve k›ran hacc› yapmazlar.
80 Bu kimselerin ifrad hacc› yapmalar› gerekir. Bu kimseler
hac aylar›nda umre yaparlarsa ceza kurban› keserler.
b) Umre ve hacc›n her ikisinin ayn› y›l›n hac aylar›nda yap›
lmas›
Temettu hacc› yapacak olan kimse, umreyi hac aylar›ndan
önce yapar veya umre tavaf›n›n en az dört şavt›n›, hac aylar› henüz
girmeden tamamlarsa yapt›ğ› hac temettu‘ veya k›ran değil,
ifrad hacc› olur.
c) Hac aylar›nda yap›lan umreden sonra memlekete dönülmemesi
Hanefî mezhebine göre, umre yapt›ktan sonra herhangi bir
80 Serahsî, IV, 183.
43
sebeple memleketine dönen kimsenin; Şâfiî mezhebine göre umre
yapt›ktan sonra herhangi bir sebeple mîkât s›n›rlar› d›ş›na ç›-
kan kimsenin temettu hacc› yapabilmesi için yeniden umre yapmas›
gerekir. Aksi takdirde yapt›ğ› hac temettu‘ değil, ifrad olur.
K›ran hacc›nda umreden sonra ihramdan ç›k›lmad›ğ› için umre
yapt›ktan sonra ister mîkât d›ş›na ç›k›ls›n, ister memlekete veya
başka bir yere gidilsin k›ran hacc› ifrada dönüşmez.
Bu üç nevi hacdan hangisi yap›l›rsa yap›ls›n, hac farîzas› eda
edilmiş olur.
5. En Fazîletli Hac
Hangi hacc›n daha fazîletli olduğu konusunda farkl› rivayetler
nedeniyle81 mezhep imamlar› ihtilaf etmişlerdir. Şâfiî ve Malikî
mezheplerine göre ifrad hacc›, Hanefî mezhebine göre k›ran
hacc›, Hanbelî mezhebine göre temettu hacc› daha fazîletlidir.82
Hac ibadetinde gerçek fazileti hacc›n çeşidinden daha ziyade
edas›nda gösterilen gayret, samimiyet, huzur, huşû ve ihlâsa göre
değerlendirmek gerekir.
73 İbn Kudâme, IV, 373.
74 İbn Hümâm, II, 415..
2. Hacc› belirlenen zaman içinde yapmak
Kur’ân-› Kerîm’de hac aylar›;
“Hac, belirli aylardad›r”75 şeklinde mücmel olarak bildirilmiştir.
Bu cümle;
– Hac aylar›n›n halk taraf›ndan bilindiğine,
– Hacc›n bu aylarda yap›lmas› gerektiğine,
– Araplar›n yapt›ğ› gibi hac aylar›n›n değiştirilemeyeceğine,
– Hacc›n vaktinin bütün bir y›l değil, aylarla s›n›rl› olduğuna
işaret etmektedir.
Bilinen hac aylar›; şevval ve zîlkâde aylar› ile zîlhicce ay›n›n
ilk 10 günüdür.76
Hanefî ve Malikî mezheplerine göre “hac aylar›”ndan önce
ihrama girilebilir, ancak Sünnete muhalif olduğu için mekruh
olur. Hacc›n diğer menâsikinin bu aylar içinde yap›lmas› gerekir.
77
***
Malikî mezhebine göre zîlhicce ay›n›n tamam› “hac aylar›”
na dahildir.78
Şâfiî mezhebine göre zîlhiccenin 10. günü “hac aylar›”na dahil
değildir.
Hac aylar›ndan önce hac için ihrama girilemez, girilirse bu
75 Bakara, 2/197.
76 Tirmizî, Sünen, III, 272. Sahabeden Abdullah ibn Abbas, tabiînden Süddî,
Şa’bî ve en-Nahaî de bu görüştedir. Kurtubî, II, 405.
77 Kurtubî, II, 343-344. Yaz›r, II, 719.
78 Sahabeden, Abdullah ibn Mes’ûd, Abdullah ibn Omer, tabiînden Atâ bin
Ebî Rebah, Rabî’ ibn Ebî Rey, Mücâhid bin Cebr ve Zührî de bu görüştedir.
Kurtubî, II, 405. İbn Rüşd, I, 398.
41
ihram hac için geçerli olmaz, bu ihram ile yap›lan hac nafile bir
hac olur.79
3. Hac menâsikini belirlenen mekanlarda yapmak
Hac menâsikinin yap›ld›ğ› mekanlar; Metaf, Mes’a, Arafat,
Müzdelife ve Mina’d›r.
V. HÜKMÜ İTİBARİYLE HACCIN ÇEŞİTLERİ
Farz, vacip ve nafile olmak üzere üç çeşit hac vard›r.
1. Farz Hac
Farz olan hac; hac yapma imkân›na sahip olan kimsenin ömründe
bir defa yapmakla yükümlü olduğu hacd›r.
2. Vacip Hac
Vacip olan hac; üzerine farz veya vacip olmad›ğ› halde hac
yapmay› adayan kimsenin, yapmakla yükümlü olduğu adak hacc›
ile başlad›ktan sonra bozulan nafile hacc›n kazas› olarak yap›-
lan hacd›r.
3. Nafile Hac
Farz ve vacip olmayarak yap›lan hacd›r.
VI. EDASI İTİBARİYLE HACCIN ÇEŞİTLERİ
1. İfrad Hacc›
Hac aylar›nda sadece hac yapmak üzere ihrama girilip umresiz
olarak yap›lan hacd›r.
Bir hac mevsiminde sadece hac yap›ld›ğ› için bu hacca “tek
yapma” anlam›nda ifrad denilmiştir.
2. Temettu Hacc›
“Temettu hacc›”, hac aylar› içinde umreyi ve hacc› ayr› ayr›
niyet ve ihramlarla yapmakt›r.
42
79 Şirbînî, II, 222-223. Kurtubî, II, 406. Ata, Mücahid, Tavus, Evzâî ve Ebu
Sevr de bu görüştedir.
Hac aylar› içinde önce umre yap›p ihramdan ç›kt›ktan sonra.
Hac günlerinde ihrama girerek hac menasikini yapan kimse temettu
hacc› yapm›ş olur.
Umre ile hac aras›nda ihram yasaklar› kalkm›ş olduğu ve hac
yapan kimse bu süre içinde ihraml›ya yasak olan şeylerden yararland›
ğ› için bu hacca temettu (yararlanma) hacc› denmiştir.
3. K›ran Hacc›
“K›ran hacc›”; hac ve umreye birlikte niyet ederek ikisini bir
tek ihramla birleştirmektir.
Hac aylar›nda hac ve umreye birlikte niyet ederek, usulüne
göre umreyi yapt›ktan sonra, ihramdan ç›kmadan hac menasikini
de eda eden kimse k›ran hacc› yapm›ş olur.
4. Temettu ve K›ran Hacc› Yapman›n Şartlar›
a) Hacceden kimsenin âfâkî olmas›
Mîkât s›n›rlar› içinde (Harem ve H›ll bölgesinde) ikamet
edenlerin temettu‘ ve k›ran hacc› yapmalar› câiz değildir.
Hac aylar›ndan önce Mekke’ye gidip hac günlerine kadar
orada kalan âfâkîler de ayn› şekilde temettu‘ ve k›ran hacc› yapmazlar.
80 Bu kimselerin ifrad hacc› yapmalar› gerekir. Bu kimseler
hac aylar›nda umre yaparlarsa ceza kurban› keserler.
b) Umre ve hacc›n her ikisinin ayn› y›l›n hac aylar›nda yap›
lmas›
Temettu hacc› yapacak olan kimse, umreyi hac aylar›ndan
önce yapar veya umre tavaf›n›n en az dört şavt›n›, hac aylar› henüz
girmeden tamamlarsa yapt›ğ› hac temettu‘ veya k›ran değil,
ifrad hacc› olur.
c) Hac aylar›nda yap›lan umreden sonra memlekete dönülmemesi
Hanefî mezhebine göre, umre yapt›ktan sonra herhangi bir
80 Serahsî, IV, 183.
43
sebeple memleketine dönen kimsenin; Şâfiî mezhebine göre umre
yapt›ktan sonra herhangi bir sebeple mîkât s›n›rlar› d›ş›na ç›-
kan kimsenin temettu hacc› yapabilmesi için yeniden umre yapmas›
gerekir. Aksi takdirde yapt›ğ› hac temettu‘ değil, ifrad olur.
K›ran hacc›nda umreden sonra ihramdan ç›k›lmad›ğ› için umre
yapt›ktan sonra ister mîkât d›ş›na ç›k›ls›n, ister memlekete veya
başka bir yere gidilsin k›ran hacc› ifrada dönüşmez.
Bu üç nevi hacdan hangisi yap›l›rsa yap›ls›n, hac farîzas› eda
edilmiş olur.
5. En Fazîletli Hac
Hangi hacc›n daha fazîletli olduğu konusunda farkl› rivayetler
nedeniyle81 mezhep imamlar› ihtilaf etmişlerdir. Şâfiî ve Malikî
mezheplerine göre ifrad hacc›, Hanefî mezhebine göre k›ran
hacc›, Hanbelî mezhebine göre temettu hacc› daha fazîletlidir.82
Hac ibadetinde gerçek fazileti hacc›n çeşidinden daha ziyade
edas›nda gösterilen gayret, samimiyet, huzur, huşû ve ihlâsa göre
değerlendirmek gerekir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder